۵ مهر ۱۴۰۵ - ۱۲:۴۳

کد مطلب: ۱۱۶۷۷۱۶

نویسنده تازه‌ترین اثر منتشر شده از به‌نشر: «عروس‌های بی‌نشان» روایت عاشقانه‌هایی است که جنگ ناتمام گذاشت

کتاب «عروس‌های بی‌نشان» با ۱۱ روایت مستقل، زندگی زنانی را روایت می‌کند که تنها از یک روز تا یک سال و اندی فرصت داشتند زندگی مشترک خود را تجربه کنند، اما شهادت همسرانشان این زندگی‌ها را ناتمام گذاشت.

زمان مطالعه: ۴ دقیقه

این کتاب به قلم مریم عرفانیان و با همراهی جمعی از نویسندگان انجمن ادبی نورا به تازگی توسط انتشارات به‌نشر منتشر شده است.

مریم عرفانیان درباره شکل‌گیری این اثر گفت: ایده کتاب «عروس‌های جنگ» را خانم پروین مؤمن زحمتکش، همسر سردار فدوی (فرمانده اسبق نیروی دریایی و جانشین سابق فرمانده کل سپاه پاسداران)، مطرح کردند. پیشنهاد ایشان این بود که سراغ زنانی برویم که هنگام شهادت همسرانشان یا در دوران عقد بودند یا مدت کوتاهی از ازدواجشان گذشته بود و روایت زندگی آنها را ثبت کنیم.

او ادامه داد: جلد نخست این مجموعه با عنوان «عروس‌های جنگ» را خانم مهناز فتاحی با روایت‌هایی از عروس‌های کرمانشاه نوشتند و جلد دوم را خانم سمیه باستین درباره عروس‌های هرمزگان به نگارش درآوردند. قرار بود جلد سوم به عروس‌های خراسان رضوی اختصاص داشته باشد که در نهایت «عروس‌های بی‌نشان» شکل گرفت. خانم مؤمن زحمتکش، که همسر سردار فدوی بودند، پیش از چاپ این کتاب از دنیا رفتند.

عرفانیان با اشاره به دشواری پیدا کردن راویان اظهار کرد: خانم ملیحه غیور، مسئول حوزه زنان در بنیاد حفظ آثار و نشر ارزش‌های دفاع مقدس، فهرستی از حدود ۶۰ تا ۱۰۰ نفر را در اختیار ما گذاشت اما بسیاری از آنها تمایلی به همکاری نداشتند. بعضی از این زنان سال‌ها بعد ازدواج کرده بودند و نمی‌خواستند زندگی گذشته خود را دوباره مرور کنند و حتی فرزندان برخی از آن‌ها از ازدواج قبلی مادرشان با یک شهید اطلاعی نداشتند.

وی افزود: حدود ۴۰ سال از آن دوران گذشته بود و طبیعی بود که بخشی از خاطرات و جزئیات فراموش شده باشد. مصاحبه‌ها را به نویسندگان انجمن ادبی نورا سپردم و آن‌ها با افرادی که برای همکاری آمادگی داشتند گفت‌وگو کردند. در نهایت ۱۱ روایت از زندگی عروس‌های شهدا با همکاری هفت نویسنده انتخاب و تدوین شد.

این نویسنده یکی از چالش‌های کار را انتخاب روایت‌های مناسب دانست و گفت: هر خاطره‌ای قابلیت تبدیل شدن به روایت داستانی نداشت. گاهی بعد از یک مصاحبه تنها یک صفحه خاطره در اختیار داشتیم که فراز و فرود داستانی نداشت. بنابراین باید روایت‌هایی را انتخاب می‌کردیم که امکان پرداخت و تبدیل شدن به یک متن منسجم را داشته باشند.

عرفانیان همچنین به ضرورت بررسی اطلاعات تاریخی اشاره کرد و افزود: گاهی راوی در خاطراتش عملیاتی را به شهیدی نسبت می‌داد که براساس بررسی‌های تاریخی، آن عملیات بعد از شهادت او اتفاق افتاده بود. بنابراین زمان عملیات‌ها و اطلاعات مربوط به شهید دوباره بررسی می‌شد تا روایت از نظر تاریخی دچار اشکال نباشد.

او درباره شیوه پرداخت روایت‌ها توضیح داد: در روایت‌نگاری، جزئیات اهمیت زیادی دارد؛ اینکه سفره عقد چه رنگی بوده، راوی چه لباسی پوشیده یا در آن روز چه اتفاقی افتاده است. بعضی راویان از این پرسش‌ها تعجب می‌کردند، اما همین جزئیات به بازسازی فضای زندگی آن‌ها کمک می‌کند.

عرفانیان میزان وفاداری متن به خاطرات را حدود ۹۰ تا ۹۵ درصد عنوان کرد و گفت: اگر در بخش‌هایی مطلبی برای خواندنی‌تر شدن اثر اضافه شده، مربوط به پرداخت داستانی، صحنه‌پردازی و تصویرسازی است و با هدف جذاب‌تر شدن روایت انجام شده، نه تغییر اصل زندگی راوی.

وی درباره نقش خود در یکدست کردن روایت‌ها بیان کرد: هفت نویسنده در نگارش این روایت‌ها همکاری کردند و سطح تجربه آن‌ها در داستان‌نویسی متفاوت بود. برخی تجربه بیشتری داشتند و روایت‌هایشان جزئیات بیشتری داشت اما برای بعضی دیگر این نخستین تجربه داستان‌نویسی بود. در مرحله نهایی، متن‌ها را بازبینی و ویرایش کردم تا ضمن حفظ قلم نویسندگان و اصل روایت، تفاوت لحن میان آنها بیش از اندازه نباشد.
«عروس‌های بی‌نشان»؛ سومین روایت از عروس‌های جنگ

عرفانیان درباره تفاوت این اثر با دو جلد پیشین گفت: «عروس‌های بی‌نشان» سومین جلد این مجموعه است. جلد نخست با عنوان «عروس‌های جنگ» به قلم خانم مهناز فتاحی، روایت عروس‌های کرمانشاه بود و جلد دوم را خانم سمیه باستین درباره عروس‌های هرمزگان نوشتند. در این اثر تلاش کردیم روایت عروس‌های خراسان رضوی را ثبت کنیم.او افزود: به نظرم «عروس‌های بی‌نشان» از نظر قلمی و پرداخت روایت نسبت به دو کتاب قبلی پیشرفت بیشتری دارد. در این کتاب روی جزئیات و پرداخت داستانی بیشتر کار کردیم. در جلدهای قبلی، به‌ویژه جلد نخست، روایت‌ها کوتاه‌تر بود و جزئیات کمتری داشت اما در این اثر تلاش شد زندگی راویان با جزئیات بیشتری روایت شود.این نویسنده ادامه داد: به همین دلیل، برخی روایت‌های این کتاب ظرفیت تصویری بالایی دارند و حتی می‌توان هر یک را به یک قسمت از یک مجموعه نمایشی تبدیل کرد.عرفانیان درباره عنوان کتاب نیز گفت: معمولاً توجه بیشتری به همسران شهدایی می‌شود که زندگی مشترک طولانی‌تری داشته‌اند اما درباره زنانی که تنها مدت کوتاهی همسر بودند و پس از شهادت همسرشان سال‌ها زندگی خود را ادامه دادند، کمتر نوشته شده است. تلاش کردیم سراغ همین عروس‌های بی‌نشان برویم.وی با اشاره به یکی از روایت‌های تأثیرگذار کتاب اظهار کرد: در یکی از روایت‌ها، وقتی خبر شهادت شهید به دختر می‌رسد، خودش را روی قالیچه‌ای در خانه مادر شهید می‌اندازد و گریه می‌کند. او می‌گوید که قرار بود این خانه، خانه زندگی مشترک آنها باشد و جهیزیه‌اش هنوز در خانه مادر شهید بسته‌بندی شده است. چنین جزئیاتی تصویر روشنی از یک زندگی ناتمام ارائه می‌دهد.
دو سال برای تدوین «عروس‌های بی‌نشان»عرفانیان درباره زمان آماده‌سازی کتاب گفت: روند آماده‌سازی «عروس‌های بی‌نشان» حدود دو سال طول کشید. روایت‌ها در جلسات انجمن ادبی نورا خوانده و بررسی شدند و پس از بازنویسی و ویرایش برای انتشار آماده شدند.وی درباره درآمد حاصل از فروش کتاب نیز توضیح داد: نویسندگان رضایت دادند قرارداد چاپ در مرحله نخست به نام من باشد و مبلغ قرارداد براساس تعداد صفحات هر داستان پرداخت شود. از چاپ سوم به بعد نیز با توافق همه نویسندگان، قرار شد درصدی از پشت جلد کتاب به خزانه انجمن ادبی نورا اختصاص پیدا کند تا صرف فعالیت‌های فرهنگی، کارشناسی و انتشار کتاب‌های شهدایی شود.